تحلیل و ارزیابی تبیین‏های تاریخی - کلامی ناظر به متهمان به غلو / محمد غفوری نژاد

نوع مقاله: علمی پژوهشی

چکیده

طایفه‏ای از رواتی که در منابع رجالی به غلو، ارتفاع و مذاهب فاسد متهم گردیده‏اند، مورد اعتماد مشایخ بزرگ حدیثی قرار گرفته و تعداد قابل توجهی از احادیث آنان در منابع مهم حدیثی انعکاس یافته است. این دوگانگی، توجه رجالیان متأخر را برانگیخته و آنان را به ارائه نظریاتی برای توجیه این وضعیت واداشته است. مجلسی اول در موضعی این دوگانگی را بر پایۀ موضع خاص برخی رجالیان متقدم در قبال مقامات و شؤون امامان توجیه کرده است. وی در موضعی دیگر، تضعیف متهمان به غلو را از سوی رجالیان متقدم تاکتیکی برای خلع سلاح غالیان از الزام شیعه به اکاذیبی که آنان به شخصیت‏هایی همچون جابر بن یزید و مفضل بن عمر بسته بودند، دانسته است. محقق شوشتری غلو منسوب به متهمان را مقوله‏ای عملی، و نه اعتقادی، دانسته و بر اساس شواهدی آن را به ترک عبادات تفسیر کرده است. استاد مددی موسوی غلو منسوب به متهمان را مقوله‏ای سیاسی- اجتماعی دانسته و نظریه غلو سیاسی را پایه‏گذاری کرده است. نظریات چهارگانه از حیث برخورداری از شواهد تاریخی در یک سطح قرار ندارد و هر یک به نوبه خود با چالش‏هایی مواجه است. برای اتخاذ موضع در قبال هر یک از متهمان به غلو و پذیرش روایات آنان، باید داده‏های رجالی در خصوص هر یک را به صورت جداگانه ارزیابی کرد.
 

کلیدواژه‌ها