معناشناسی «عقل عن الله» در روایات

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسنده

ریاست پژوهشکده تفسیر پژوهشگاه دارالحدیث

چکیده

این نوشتار به معناشناسی عبارت« عقل عن الله» در احادیث پرداخته است. به این منظور معنای لغوی« عقل» ارائه و کاربردهایش در ترکیب با حرف جرّ «عن» گردآوری و دسته بندی شد. بر این پایه، عبارت «عقل عن» در روایات فقهی به معنای تحمل و پرداخت دیه خطای دیگری است. در روایات غیر فقهی اما، «عقل» به معنای فراگیری و دریافت و نگاهداری در ذهن است. در این حوزه، عبارت مزبور با واژه مبارک « الله» ترکیب شده که به معنای فراگیری و دریافت از خداست. در بیشتر این کاربردها، مفعول بی واسطه دیده نمی‌شود ولی موجود و در تقدیر است؛ زیرا «عَقَلَ» فعل متعدی و نیازمند مفعول است. با توجه به وجود مفعول«أمره» در برخی از کاربردها و نیز سیاق روایات، می توان مفعول را فرمان یا شأن الهی و عبارت مزبور را به معنای فراگیری و دریافت اوامر الهی از خداوند یا آنچه به شأن او مربوط می باشد، دانست.خواه این دریافت از طریق فرستادگان خدا باشد یا گوش سپردن به ندای فطرت.

کلیدواژه‌ها