دانشگاه قرآن و حدیث University of Quran and Hadith فصلنامه علمی علوم حدیث Ulum-i Hadth 15610098 مقالات آماده انتشار 2026 02 21 Validation of the non-jurisprudential narrations of Yunus bin Zabian in Arbaa books with a statistical approach اعتبارسنجی روایات غیر فقهی یونس بن ظبیان در کتب اربعه با رویکرد آماری 13981 10.22034/uh.2025.51250.3470 FA سید احمد قائم‌فرد گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه قرآن و حدیث، قم، ایران 0000-0003-0106-4981 حیدر مسجدی گروه حدیث، دانشگاه دارالحدیث، قم، ایران Journal Article 2024 04 21 Yunus ibn Zubyan, a direct narrator from Imam Ja'far al-Sadiq, is often accused of lying and fabricating stories by most biographical scholars. Consequently, his hadiths are viewed with skepticism. There are 24 unique non-jurisprudential narrations from him in the four main Shia books. This study aims to validate these narrations to gain a clearer understanding of the credibility of these sources. The research is based on three criteria: the source, conformity with tradition, and the practice of specialists. The validation results show that about 80% of Yunus's narrations are found in other reliable earlier sources. About 95% of these match with other authentic narrations. Finally, when examining the practice of specialists, all of his narrations have been acknowledged by them. The aggregated data for each narration indicate that all non-jurisprudential narrations of Yunus ibn Zubyan in the four main Shia books are reliable. یونس بن ظبیان، راوی مستقیم امام صادق  ، نزد غالب رجالیان، متّهم به کذب و جعل است و از این رو به اعتبار احادیث وی به دیده‌ی تردید می‌نگرند. از این راوی 24 روایت غیرفقهی (بدون تکرار) در کتب اربعه وجود دارد و پژوهش حاضر در صدد اعتبارسنجی این روایات به عنوان گامی در شناخت دقیق‌تر اعتبار مصادر مذکور برآمده‌است. سه سنجه‌ی منبع، مطابقت با سنّت و عمل متخصّصان - به عنوان سنجه‌هایی اصیل و کارآمد در این احادیث – مبنای پژوهش است. نتایج این اعتبارسنجی نشان داد حدود 80% روایات یونس در دیگر منابع متقدّم معتبر نقل شده‌است. حدود 95% از این فرازها با دیگر روایات معتبر، تطابق دارد و در نهایت از میان فرازهای قابل بررسی از حیث سنجه‌ی عمل متخصّصین، تمام روایات وی مورد اعتنای ایشان قرار گرفته‌است. نتایج نهایی با تجمیع داده‌های به دست آمده پیرامون هر روایت نشان داد تمام روایات غیرفقهی یونس بن ظبیان در کتب اربعه معتبرند.