دانشگاه قرآن و حدیث
University of Quran and Hadithفصلنامه علمی علوم حدیث
Ulum-i Hadth1561009831220260622Muhaqqiq Milani and the Authentication of Shia Hadiths: Theoretical Foundations and Practical Implementationمحقّق میلانی و اعتبارسنجی احادیث شیعه؛ از نظریه تا تطبیق3291395210.22034/uh.2025.52169.3640FAعلیسجادی عباس آبادیپژوهشگر مرکز تخصصی دارالفقه، حوزه علمیه خراسان، مشهد، ایران.0009-0008-8003-9701محمدرضاخجسته رحیمیپژوهشگر موسسه تخصصی دارالفقه، طلبه سطح سه حوزه علمیه خراسان، مشهد، ایران.0009-0003-1087-289Xعلیراددانشیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، تهران، ایران؛ دانشآموختۀ سطح چهار تفسیر و علوم قرآن حوزۀ علمیۀ0000-0001-9430-2795Journal Article20250917Ayatollah Muḥammad Hādī Milānī (d. 1974) initiated the articulation and teaching of methodological principles for validating Shiʿi ḥadīth in the seminaries of Najaf and Karbala, later extending this project to the seminary of Khorasan. At the time of his scholarly activity in Iraq, the dominant paradigm among Shiʿi jurists was the theory of documentary reliability in assessing traditions. This article investigates the extent to which Milānī’s position converged with—or diverged from—this prevailing paradigm. Where divergence is observed, the discussion further explores Milānī’s distinctive theoretical framework for ḥadīth authentication and its essential foundations. Although reconstructing Milānī’s validation theory presents significant challenges, this study—drawing upon a wide range of his lecture transcripts and teaching notes—demonstrates his consistent adherence to the approach of issuance reliability and underscores its central role in key methodological issues such as multiplicity of transmission (istifāḍa), narrative prevalence (shuhra riwāʾiyya), cumulative evidences, and both particular and general attestations.آیتالله سید محمدهادی میلانی (م 1353ش) تبیین و تدریس مبانی اعتبار سنجی احادیث شیعه را ابتدا در دو حوزه علمیه عراق (نجف و کربلا) آغاز نموده و در حوزه علمیه خراسان بدان تداوم بخشید. در مقطع تاریخی حضور ایشان در عراق، نظریۀ رایج نزد فقیهان شیعه رویکرد وثوق سندی بود. مسأله اصلی این مقاله واکاوی همگرایی یا واگرایی دیدگاه محقق میلانی با نظریۀ غالب فقهای معاصر ایشان در عراق است؛ همچنین در فرض تمایز دیدگاه ایشان با فقیهان همتراز خود در عراق، دنبالۀ سخن، حول نظریۀ معیار ایشان در اعتبارسنجی احادیث و اهمّ مبانی این نظریه میباشد. این مقاله با وجود دشواریها و چالشهای فراوان در بازیابی نظریه اعتبارسنجی محقق میلانی، با ارائهی شواهدی گسترده از تقریرات و درسگفتارهای ایشان، پایبندی ایشان به رویکرد وثوق صدوری را اثبات کرده و محوریّتبخشی به این رویکرد را در مباحثی همچون استفاضه، شهرت روایی، تجمیع قرائن، توثیقات خاصّ و عامّ نشان میدهد.https://hadith.riqh.ac.ir/article_13952_41b376c753da3df3aec4e026e70acae3.pdfدانشگاه قرآن و حدیث
University of Quran and Hadithفصلنامه علمی علوم حدیث
Ulum-i Hadth1561009831220260622The Model of People's Facing Seditions within the Islamic Society Based on the Alawi Teachingsالگوی مواجهۀ مردمی با فتنههای درون جامعه اسلامی30591390210.22034/uh.2025.52155.3637FAعباسپسندیدهدانشکده علوم حدیث0000-0001-5427-4654احمدغلامعلیدانشکده علوم حدیث0009-0006-3695-3593روحالهکریمی دردشتیعلوم و معارف نهجالبلاغه، دانشگاه قرآن و حدیث، قم، ایران0000-0002-3461-652XJournal Article20250903During the four years and nine months of her reign, the Amirul-Momineen had three major confrontations with Muslims, which, based on Sermon 173 of Nahj al-Balagha, can be interpreted as a war with the people of the Qiblah or sedition within the Islamic community. The main issue of this research is to analyze and explain these characteristics, with the aim of providing a model based on which the people and elites of society can safely overcome seditions within the Islamic society with the guidance of divine leaders.This model is presented using the content analysis method based on the scientific understanding of hadith. Based on the model of facing seditions within the Islamic society, insight and knowledge of the right positions are two cognitive components of man, through which one can evaluate phenomena and make correct diagnoses in conditions of sedition. Patience and trust in the leader are also emotional and dispositional components that enable one to endure the hardships of the encounter in the face of sedition, and form a heartfelt acceptance of the leader as a determinant of behavior. Finally, the correct evaluation of phenomena and the regulation of emotions and tendencies lead to the regulation of social behavior,امیرالمؤمنین7 در مدت چهار سال و نه ماه حکومتشان، سه رویارویی بزرگ با مسلمانان داشت که با استناد به خطبه 173 نهجالبلاغه میتوان از آن به جنگ با اهل قبله یا فتنۀ درون جامعه اسلامی تعبیر کرد. امیرالمومنین7 در این خطبه به ویژگیهایی برای مواجهه با اینگونه فتنهها اشاره فرمودند. لذا تحلیل و تبیین این ویژگیها، با هدف ارائۀ الگویی که براساس آن، مردم و نخبگان جامعه بتوانند با هدایت رهبران الهی از فتنههای درون جامعه اسلامی به سلامت عبور کنند، مسئلۀ اصلی این پژوهش است. این الگو با استفاده از روش تحلیل محتوا براساس فهم علمی حدیث و با ابزار گردآوری اطلاعات کتابخانهای ارائه شده است. براساس الگوی مواجهه با فتنههای درون جامعه اسلامی، بصیرت و علم به مواضع حق دو مؤلفۀ شناختی انسان هستند که بهواسطۀ این دو میتوان در شرایط فتنه، پدیدهها را ارزیابی کرد و تشخیص درستی داشت. صبر و اعتماد به رهبر نیز مؤلفههای عاطفی و گرایشی میباشند که بهواسطۀ آن دو در مواجهه با فتنه، سختیهای این مواجهه تحمّل میشود و پذیرش قلبی نسبت به رهبر بهعنوان تعیینکنندۀ رفتارها شکل میگیرد. در نهایت، ارزیابی صحیح پدیدهها و تنظیم هیجانات و گرایشها موجب تنظیم رفتارهای اجتماعی میشود که شامل فرمانبرداری و پرهیز از شتابزدگی است.https://hadith.riqh.ac.ir/article_13902_4ecf4bde82a59d11ddcf293b997e5bb9.pdfدانشگاه قرآن و حدیث
University of Quran and Hadithفصلنامه علمی علوم حدیث
Ulum-i Hadth1561009831220260622An Analysis of Non-Literal Interpretation in the Exegetical Narrations of the Quranic Verseتحلیل خوانش غیرظاهر در روایات تفسیری آیۀ «لأنذرکم به ومَن بلغ»60851389610.22034/uh.2025.52059.3620FAمهدیکمانی نجف آبادیاستادیار گروه تفسیر جامع روایی، پژوهشکده تفسیر اهل بیت (ع)، پژوهشگاه قرآن و حدیث، قم، ایران.0000-0003-4162-8948Journal Article20250601Exegetical narrations are a collection of traditions make meaning, some of which may initially appear problematic. For example, some narrations concerning the verse "this Qur'an was revealed so that I may warn you thereby, and whoever it reaches" interpret "whoever " as referring to the infallible Imam. "This Qur'an was revealed to me so that I, along with the Imam who attains the station of Imamate, may warn you through it." However, this interpretation poses several challenges.<br /><br />First, it relies on a non-literal grammatical construal, a concealed conjunction .<br /><br />Second, its application to the infallible Imam is difficult to reconcile with the verse's apparent meaning.<br /><br />It raises the question of how this reading can be harmonized with the verse’s apparent meaning.<br /><br />These challenges prompt the present study to employ a source-content analytical method to unravel the complexities of such narrations. By examining related traditions from the same textual family, as well as parallel narrations that endorse non-literal interpretations, this article reevaluates the validity of exegetical approaches. The article argues that the traditional view of scriptural authority, which considers the most apparent semantic possibility to be the sole determinate meaning and divine intent, lies at the root of such interpretive dilemmas.روایات تفسیری مجموعهای است از انواع روایات معناساز که گاه برخی در نگاه اولیه مانعساز تلقی میشوند. به عنوان نمونه روایاتی ذیل آیۀ «وَ أُوحِیَ إِلَیَّ هذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَکُمْ بِهِ وَمَنْ بَلَغ»، مراد از «ومَن بلَغَ» را امام معصوم میدانند (این قرآن بر من نازل شده تا من و نیز امامی که مقام امامت به او رسیده به وسیلۀ آن، شما را انذار دهیم). این در حالی است که بنابر ظاهر آیه، برداشت مذکور اولا خوانشی مبتنی بر عطف غیرظاهر است ثانیا تطبیق آن بر معصوم دشوار است و ثالثا چگونه میتوان میان این معنا و معنای ظاهری جمع نمود. همین چالشها سبب شده است مقاله حاضر با روش صدوریـمضمونی تلاش کند گره از فهم این روایات باز نماید و در پرتو خانوادۀ این روایات و نیز روایات همراستا ـ که خوانشهایی غیرظاهر را تجویز میکنند ـ به بازخوانی «اعتبار تفسیر» بپردازد و نگاه سنتی به اعتبار تفسیر را ریشۀ وجود چنین چالشهایی معرفی نماید. در نگاه سنتی، اظهر احتمالات معنایی به عنوان معنای متعین و مقصود مولف تلقی میگردد ولی از نگاه اهلبیت همۀ معانی محتمل ولو اینکه برخی ظاهر نباشند ـ به شرط عدم وجود مانع صحت فینفسه ـ در دایره مقصود خداوند قرار دارد.https://hadith.riqh.ac.ir/article_13896_07d9f874c1185fe8b7bbfede38c628eb.pdfدانشگاه قرآن و حدیث
University of Quran and Hadithفصلنامه علمی علوم حدیث
Ulum-i Hadth1561009831220260622"A Chain of Transmission and Epistemological Analysis of the Statement 'Man Yamut Yarani' in the Hadith Tradition"تحلیل سندی و معرفتشناختی گزاره «من یمت یرنی» در میراث حدیثی861101389010.22034/uh.2025.52048.3618FAعلیعربی آیسکاستادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، قم، ایران0000-0002-8541-2690احمدربانی خواهدانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه پیام نور، تهران، ایران0000-0001-9879-8652مهدیعبادیاستادیار گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی شهید مطهری، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.0000-0002-1573-3966Journal Article20250526Hadith-based propositions, alongside Qur'anic verses, are among the most essential sources for accessing divine knowledge. One of the well-known expressions attributed to Imam ʿAlī (peace be upon him) in addressing Ḥārith al-Hamdānī, a loyal companion, is the phrase “Man yamut yarani” (“Whoever dies shall see me”), which appears in hadith compilations from the 3rd century AH onwards. Scholars have debated its attribution to either Imam ʿAlī (AS) or Sayyid Ismāʿīl al-Ḥimyarī, a devoted Shiʿa poet. Interpretations of the content also vary, especially regarding how the dying person perceives the infallible Imam. This study, employing a descriptive-analytical method and content analysis, investigates the chain of transmission and content of this phrase across hadith and literary sources. Findings indicate that although the phrase is likely a poetic composition by al-Ḥimyarī, its content aligns closely with numerous authentic narrations from the Imams. Moreover, based on the textual evidence and absence of rational objection, the term “vision” (ru’ya) here signifies a literal, bodily seeing—whether through an ideal, intermediate body (jism mithālī) or in a form beyond our understanding. Epistemologically, the phrase reflects a form of intuitive, experiential knowledge at death and points to the enduring, spiritual connection between the Imam and his true followers.گزارههای حدیثی، همراه با آیات قرآن کریم، از مهمترین منابع دستیابی به معارف دینیاند. یکی از تعابیر مشهور منسوب به امیر مؤمنان(ع)، عبارت «مَنْ یَمُتْ یَرَنِی» است که از سده سوم در منابع روایی دیده شده و در انتساب آن به امام علی(ع) یا سید اسماعیل حِمیری، شاعر مدافع اهل بیت، اختلافنظر وجود دارد. برداشت اندیشمندان مسلمان از چگونگی رؤیت محتضر با امام معصوم(ع) نیز گوناگون بوده است. پژوهش حاضر با روش توصیفی–تحلیلی و رویکرد تحلیل محتوا، به بررسی سند و محتوای این گزاره پرداخته است. یافتهها نشان میدهد این تعبیر، سرودهای از سید حمیری است، اما مضمون آن با روایات موجود همسویی دارد. با توجه به شواهد متون دینی و فقدان منع عقلی، رؤیت در این عبارت بر معنای ظاهری (رؤیت جسمانی) دلالت دارد. این گزاره از منظر معرفتشناسی نیز حائز اهمیت است؛ چراکه نوعی تجربه شهودی نسبت به امام معصوم (ع) در لحظه مرگ را مطرح میکند که مرز میان رؤیت حسی و معرفت حضوری را در سنت دینی روشن میسازد و بیانگر اتصال همیشگی میان مولا و پیروان ایشان است.https://hadith.riqh.ac.ir/article_13890_ee47d12ba3bb28d36da20113c7e89551.pdfدانشگاه قرآن و حدیث
University of Quran and Hadithفصلنامه علمی علوم حدیث
Ulum-i Hadth1561009831220260622A study of the evolution of al-Dhahabi’s views on the Hadith al-Tayrبررسی تطورات دیدگاه ذهبی در باب حدیث طیر1111391393610.22034/uh.2025.51981.3605FAقادرمحمدزادحوزه علمیه قم0009-0006-9702-3154Journal Article20250503The Hadith of the Bird (Ḥadīth al-Ṭayr), as a prominent narration concerning the virtues of Imam Ali (a.s.), has consistently garnered attention from both Shia and Sunni scholars. Shams al-Din al-Dhahabi, a significant Sunni figure, engaged with this hadith in multiple works, expressing differing stances. This research aims to investigate and analyze the evolving perspective of al-Dhahabi regarding the Hadith of the Bird, focusing on the development of his views throughout his diverse writings. To achieve this, a selection of his works was examined in six stages, clarifying the phases of his intellectual transformation concerning this hadith. The research findings reveal that al-Dhahabi, in his earlier works, such as “Mawḍūʿāt al-Mustadrak,” deemed it fabricated (mawḍūʿ), while in subsequent works like “Mīzān al-Iʿtidāl,” he considered it “denounced” (munkar), weakening the narrators of the hadith and viewing its transmission as indicative of a narrator’s unreliability. However, in a later stage, within his book “Tārīkh al-Islām,” he acknowledged the existence of numerous chains of transmission (ṭuruq), adopting a more balanced approach. Ultimately, in his later works, particularly “Tadhkirat al-Ḥuffāẓ,” he emphasized the existence of a foundational “basis” (aṣl) for this narration, thereby articulating his final viewpoint on the matter.حدیث طیر، به عنوان یکی از روایات مهم فضائل حضرت علی(ع)، همواره مورد توجه محققان شیعه و سنی قرار داشته است. شمسالدین ذهبی، از چهرههای مهم اهل سنت، در آثار متعددی به این حدیث پرداخته و مواضع متفاوتی را در قبال آن اتخاذ نموده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی و تحلیل سیر تحول دیدگاه ذهبی پیرامون حدیث طیر، با تکیه بر تطورات نظری وی در آثار گوناگون، انجام شده است. بدین منظور، مجموعه ای از آثار ایشان، در شش مرحله مورد بررسی قرار گرفته و مراحل دگرگونی فکری او در خصوص حدیث طیر تبیین گردیده است. یافتههای این پژوهش نشان میدهد که ذهبی در آثار اولیه خود، نظیر “موضوعات المستدرک”، آن را موضوع و در آثار بعدی، مانند “میزان الاعتدال”، با تضعیف راویان حدیث، آن را “منکر” تلقی کرده و نقل آن را دلیلی بر ضعف راوی قلمداد نموده است. با این حال، در مرحله بعد، در کتاب “تاریخ الاسلام”، به وجود طرق متعدد اذعان نموده و رویکردی معتدلتر را در پیش گرفته است. نهایتاً، در آثار متاخر خود، به ویژه “تذکرة الحفاظ”، بر وجود “اصل” برای این روایت تاکید کرده و دیدگاه نهایی خود را در این زمینه آشکار ساخته است.https://hadith.riqh.ac.ir/article_13936_d546a7cc63aabc63a55154342744b2a0.pdfدانشگاه قرآن و حدیث
University of Quran and Hadithفصلنامه علمی علوم حدیث
Ulum-i Hadth1561009831220260622Examining the effectiveness of Halliday and Hassan's coherence theory in depicting the textual coherence of the sabah prayerبررسی میزان کارایی نظریه انسجام هالیدی و حسن در ترسیم انسجام متنی دعای صباح1271399710.22034/uh.2026.52207.3643FAپریساکاظمیاستادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران0000-0002-2034-7162جوادرنجبردانشگاه پیام نور0000-0002-4706-5405Journal Article20251007One of the topics of role-oriented linguistics is the theory of textual coherence. This theory connects the factors that make up the components of the text and cause its coherence and harmony. The model of this theory was presented by Michael Halliday and Roghieh Hassan in (1976). They divided text cohesion factors into three categories. lexical factor, grammatical factor and linking factor. Each of these factors is divided into several categories whose presence in a text makes it coherent and its constituent parts are connected. In this article, using the descriptive-analytical method, the factors of textual coherence in Sabah prayer have been investigated. This research tries to answer these two questions, which are the factors of textual coherence in the sabah prayer? And which of the cohesion factors has a hig frequency? <br /><br />The tools that create textual coherence in the sabah prayer are divided into three categories: lexical factor, grammatical factor and linking factor. The lexical factor in this prayer includes repetition, semantic inclusion, and conjunction, each of which includes several subcategories. The grammatical factor has been effective in the textual coherence of the prayer in three ways: reference, removal and replacement.یکی از مباحث زبانشناسی ، نظریه انسجام متنی است که علت اصلی معناداربودن و متنیّتِ هر متن را انسجام و یکپارچگی آن می داند. این نظریه عواملی که عناصر بهوجود آورنده متن را بههم مرتبط میسازد و سبب انسجام و پیوستگی آن میشود را تحلیل میکند.آنها عناصر انسجام متنی را به سه دسته؛ عنصر واژگانی، عنصر دستوری و عنصر پیوندی تقسیم کردند:. هر یک از این عناصر خود به چند گروه تقسیم میشوند که وجود آنها در یک متن، آن را منسجم و عناصر تشکیلدهنده آن را به هم مرتبط میکند. این پژوهش با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی و با هدف تحلیل عناصر انسجام متنی در دعای صباح امیرالمؤمنین علی (ع) و تبیین ویژگی های منحصر به فردِ همآیی این دعای شریف، سعی دارد به این دو پرسش پاسخ دهد که عوامل انسجام متنی در دعای صباح کدام است؟ و کدام یک از عوامل انسجام از بسامد بالایی برخوردار است؟ عناصر آفریننده انسجام متنی در دعای صباح به سه دسته تقسیم میشوند: عنصر واژگانی، عنصر دستوری و عنصر پیوندی. عامل واژگانی در این دعا شامل تکرار، شمول معنایی و باهمآیی است که هریک چندین زیرمجموعه را دربرمیگیرد. دستوری-پیوندی 81/0 و عنصر وازگانی 19/0 در متن دعا بهکار رفته است.https://hadith.riqh.ac.ir/article_13997_4ace77e4288fbf07dbd32978b985313c.pdf