An Analysis of Non-Literal Interpretation in the Exegetical Narrations of the Quranic Verse

Document Type : Scientific research

Author

Assistant Professor in the Department of Comprehensive Narrative Exegesis, Ahl al-Bayt (AS) Exegesis Research Institute, Quran and Hadith Research Center, Qom, Iran.

10.22034/uh.2025.52059.3620

Abstract

Exegetical narrations are a collection of traditions make meaning, some of which may initially appear problematic. For example, some narrations concerning the verse "this Qur'an was revealed so that I may warn you thereby, and whoever it reaches" interpret "whoever " as referring to the infallible Imam. "This Qur'an was revealed to me so that I, along with the Imam who attains the station of Imamate, may warn you through it." However, this interpretation poses several challenges.

First, it relies on a non-literal grammatical construal, a concealed conjunction .

Second, its application to the infallible Imam is difficult to reconcile with the verse's apparent meaning.

It raises the question of how this reading can be harmonized with the verse’s apparent meaning.

These challenges prompt the present study to employ a source-content analytical method to unravel the complexities of such narrations. By examining related traditions from the same textual family, as well as parallel narrations that endorse non-literal interpretations, this article reevaluates the validity of exegetical approaches. The article argues that the traditional view of scriptural authority, which considers the most apparent semantic possibility to be the sole determinate meaning and divine intent, lies at the root of such interpretive dilemmas.

Keywords

Main Subjects


اثبات الوصیة، علی بن حسین مسعودی، قم، انصاریان، چاپ سوم، 1384ش.
اعجاز البیان فی تفسیر ام القرآن، صدرالدین قونوی، تصحیح: سیدجلال آشتیانی، قم، بوستان کتاب، 1381ش.
الامالی، محمد بن علی صدوق، تهران، کتابچی، چاپ ششم، 1376ش.
بحار الانوار، محمدباقر مجلسی، بیروت، مؤسسه الوفا، چاپ دوم، 1403 ق.
البحر المحیط، ابوحیان محمد بن‌ یوسف اندلسی، تحقیق: صدقی محمد جمیل، بیروت، دارالفکر، چاپ اول، 1420ق.
بصائر الدرجات، محمد بن حسن صفار، تحقیق: محسن کوچه‌باغی، قم، کتابخانه آیة ‌الله مرعشی، چاپ دوم، 1404ق.
تاریخ بغداد، خطیب بغدادی، تحقیق: مصطفی عبدالقادر، بیروت، دارالکتب، چاپ اول، 1417ق.
تأویل الآیات الظاهرة، علی استرآبادی، تحقیق: حسین استادولی، قم، مؤسسه نشر اسلامی، چاپ اول، 1409ق.
التحریر و التنویر، محمدطاهر ابن‌عاشور، بیروت، مؤسسه التاریخ العربی، چاپ اول، 1394ق.
تفسیر القرآن العظیم، عبدالرحمن بن محمد ابن‌ابی‌حاتم، تحقیق: اسعد محمد، ریاض، مکتبه نزار مصطفی الباز، چاپ سوم، 1419ق.
تفسیر نمونه، ناصر مکارم، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ دهم، 1371ش.
تفسیر العیاشی، محمد بن مسعود عیاشی، تحقیق: سیدهاشم رسولی، تهران، المطبعة العلمیة، چاپ اول، 1380ق.
تفسیر القمی، علی بن ابراهیم قمی، تحقیق: طیب موسوی جزایری، قم، دارالکتاب، چاپ سوم، 1404ق.
تهذیب الاحکام، محمد بن حسن طوسی، تحقیق: حسن‌خرسان، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ چهارم، 1407ق.
جامع البیان، محمد بن جریر طبری، بیروت، دارالمعرفه، چاپ اول، 1412ق.
چندمعنایی در قرآن کریم، محمود طیب‌حسینی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ اول، 1388ش.
الدر المنثور، جلال‌الدین سیوطی، قم، کتابخانه مرعشی، چاپ اول، 1404ق.
رجال ابن الغضائری، احمد بن ‌حسین غضایری، تحقیق: محمدرضا جلالی، قم، دارالحدیث، چاپ اول، 1422ق.
رجال النجاشی، قم، جامعه مدرسین، چاپ پنجم، 1416ق.
رحمة من الرحمن، ابن‌عربی، تحقیق: محمود محمود الغراب، دمشق، مطبعه نضر، 1410ق.
روح المعانی، محمود آلوسی، تحقیق: علی عبدالباری عطیه، بیروت، دارالکتب العلمیه و منشورات بیضون، چاپ اول، 1415ق.
زاد المسیر، عبدالرحمن بن ‌جوزی. تحقیق: عبدالرزاق مهدی، بیروت، دارالکتاب العربی، چاپ اول، 1422ق.
سنن دارقطنی، علی بن عمر دارقطنی، تحقیق: مجدی بن منصور، بیروت، دارالکتب، چاپ اول، 1417ق.
شرح الکافی، محمدصالح مازندارنی، تحقیق: شعرانی، تهران، المکتبة الاسلامیة، چاپ اول، 1382ق.
علل الشرایع، محمد بن‌ علی صدوق، قم، کتابفروشی داوری، چاپ اول، 1385ش.
العین، خلیل بن احمد فراهیدی، تحقیق مخزومی و سامری. قم، دارالهجره، چاپ دوم، 1410ق.
الفرقان فی تفسیر القرآن، محمد صادقی، قم، چاپ دوم، نشر فرهنگ اسلامی، 1406ق.
الکافی، محمد بن‌ یعقوب کلینی، تحقیق: علی‌اکبر غفاری، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ چهارم، 1407ق.
الکشاف، محمود بن‌عمر زمحشری، تحقیق: مصطفی حسین احمد، بیروت، دارالکتاب العربی، چاپ سوم، 1407ق.
کشف الغمة فی معرفة الائمه، علی بن عیسی اربلی، تحقیق سیدهاشم رسولی محلاتی، تبریز، نشر بنی‌هاشمی، چاپ اول، 1381ق.
الکلینی و تأویلاته الباطنیه، صلاح عبدالفتاح خالدی، عمان، دارعمار، چاپ اول، 2007م.
کنز الدقائق و بحر الغرائب، محمد بن محمدرضا مشهدی، تحقیق: حسین درگاهی، تهران، وزارت فرهنگ، چاپ اول، 1368ش.
کنز العمال، علی هندی، تحقیق: شیخ بکری، بیروت، مؤسسه الرساله، 1409ق.
المحاسن، احمد بن محمد برقی، تحقیق: جلال‌الدین محدث، قم، دارالکتب الاسلامیه، چاپ دوم، 1371ق.
مرآة العقول، محمدباقر مجلسی، تحقیق: سیدهاشم رسولی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ دوم، 1404ق.
معانی الاخبار، صدوق، تحقیق: علی‌اکبر غفاری، قم، جامعه مدرسین، چاپ اول، 1403ق.
معانی الاخبار، یحیی بن زیاد فراء، تحقیق: محمد نجار، قاهره، الهیئه المصریه، چاپ دوم، 1980م.
معجم مصطلحات الرجال، محمدرضا جدیدی‌نژاد، قم، دارالحدیث، چاپ اول، 1422ق.
المیزان، محمدحسین طباطبایی، بیروت، الاعلمی، چاپ دوم، 1390ق.
نظریه تفسیر متن، احمد واعظی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ اول، 1390ش.
نهج البلاغه، تحقیق صبحی صالح، قم، نشر هجرت، چاپ اول، 1414ق.
الهدایة الکبری، حسین بن حمدان خصیبی، بیروت، البلاغ، 1419ق.
«تحلیل روایات تأویلی در قالب یک نظریه تفسیری»، مهدی کمانی نجف‌آبادی، رساله دکتری، راهنما: قائمی‌نیا، دانشگاه علوم و معارف قرآن، 1397ش.
«امکان‌سنجی عرضۀ روایات تأویلی باطنی بر قرآن»، محمد مرادی، علوم حدیث، ش77، آذر 1394، ص 28 - 58.
«بررسی تطبیقی دیدگاه ‏آیة الله معرفت و ‏آیة الله فاضل لنکرانی درباره استعمال لفظ در بیش از یک معنا»، محمدرضا خانی و محمد طیب‌حسینی، مطالعات تطبیقی قرآن و حدیث، ش13، پاییز و زمستان1398، ص 99ـ122.
«تأویل در قرآن و رابطه آن با استعمال لفظ در بیش از یک معنا»، مرتضی خسروشاهی، مطالعات سبک‌شناختی قرآن، ش4، بهار و تابستان 1398، ص46-58.