دعای کمیل در آیینه مطالعات غربی و شروح شیعی؛ تحلیل تطبیقی و انتقادی

میرشاه ولایتی, سید محمدحسین; کبیری راد, محسن; موسوی, سیدمحسن

doi:10.22034/uh.2026.52422.3671

دعای کمیل در آیینه مطالعات غربی و شروح شیعی؛ تحلیل تطبیقی و انتقادی

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

¹ علوم حدیث تطبیقی، مجتمع قرآن و حدیث، دانشگاه المصطفی ص، ایران، قم

² دکتری علوم قرآن و حدیث دانشکده الهیات دانشگاه مازندران بابلسر ایران

³ گروه قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی علامه حسن زاده آملی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران

10.22034/uh.2026.52422.3671

چکیده

این پژوهش با هدف بررسی اشاره‌های متفکران غربی به دعای کمیل و تبیین ابعاد آن از منظر شروح شیعی، از روش توصیفی-تحلیلی با رویکرد تطبیقی استفاده می‌کند. منابع غربی، مانند آثار شیمل، مادلونگ، و نصر، و شروح شیعی، شامل آثار شیخ طوسی، محمدباقر مجلسی، علامه طباطبایی، عبدالله جوادی آملی، امام خمینی، و احمد نراقی، تحلیل شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد شروح شیعی، برخلاف تحلیل‌های غربی که اغلب به جنبه‌های ادبی یا تاریخی محدودند، دعای کمیل را با مضامین توحیدی، عرفانی، تربیتی، اجتماعی، و بلاغی به‌صورت چندلایه تبیین می‌کنند. شروح سنتی (طوسی، مجلسی، نراقی) بر روایات و خودسازی تأکید دارند، در حالی که شروح مدرن (طباطبایی، جوادی آملی، امام خمینی) تحلیل‌های فلسفی، بلاغی، و اجتماعی را در بر می‌گیرند. دعای کمیل، به‌ویژه در مراسم‌هایی مانند شب‌های جمعه و شب نیمه‌ماه شعبان به‌عنوان عنصری هویت‌ساز در فرهنگ شیعی عمل می‌کند. این پژوهش، با نقد کاستی‌های مطالعات غربی و ارائه دیدگاهی جامع از شروح شیعی، دعای کمیل را به‌عنوان متنی پویا برای سلوک فردی، همبستگی جمعی، و گفت‌وگوی ادیان معرفی می‌کند و بستری برای مقایسه تطبیقی با متون دعایی ادیان دیگر فراهم می‌سازد.

کلیدواژه‌ها