فصلنامه علمی علوم حدیث Ulum-i Hadth

فصلنامه علمی علوم حدیث Ulum-i Hadth

شخصیتِ رجالی فزاری

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
محمد علی موحدی 1
محمد حسین حشمت پور 2
1 مدیر عامل موسسه قرآن و عترت مشکات الولایه
2 عضو هیات علمی دانشگاه قم / گروه فلسفه و کلام
10.22034/hs.2020.13064
چکیده
فزاری، محدث سده‌ی سوم بغداد، جایگاه قابل اعتنایی در انتقال میراث حدیثی امامیه به سایر مدارس آن دوران، در مباحثِ کلامی، به ویژه در مساله مهدویت و غیبت دارد. وی از سوی پاره‌ای از رجالیانِ متقدم به کذب و غلو متهم شده و استثنای او از أسانید نوادر الحکمه، در کنار معضلات دیگر، قول به ضعف او را شهرت بخشیده است. این امر در حالی است که او از توثیقات عام و خاصِ قابل اعتنایی نیز بهره‌مند است. همین تشتت آراء درباره‌ی او، و اهمیت گزارش‌هایِ فزاری در مباحث کلامی، شناختِ دقیق‌ترِ شخصیتِ رجالی او را ضرورت می‌بخشد. ناتمامی قریب به اتفاق ادله‌ی ضعف او، در کنار شواهد دردسترس از صحت مذهب و حُسن حال وی، قول به ضعف او را با انصراف جدی همراه می‌کند. کثرت روایت اجلای امامیه از او در کنارِ توثیقِ مباشران وی و آگاهی معدّل از تضعیفات مربوط به او، قول به وثاقت او را رجحان می‌دهد.
کلیدواژه‌ها
جعفر بن محمد بن مالک
فزاری
جرح و تعدیل
میراث حدیثیِ مهدویت
  1. اثبات الهداة، محمد حر عاملی، بیروت: الأعلمی، اول، ۱۴۲۵ق.
  2. اختیار معرفة الرجال (رجال الکشی)، محمد بن حسن طوسى، تحقیق: حسن‏ مصطفوى، مشهد: دانشگاه مشهد، اول، ‏۱۴۰۹ق.
  1. الإرشاد، محمد مفید، تحقیق: آل‏البیت، قم‏: کنگره شیخ مفید، اول، ۱۴۱۳ق.‏
  2. الإستبصار، محمد بن حسن طوسى، تحقیق: حسن موسوى خرسان، تهران‏، دارالکتب الإسلامیة، اول‏، ۱۳۹۰ق‏.
  3. الإستغاثة، ابوالقاسم الکوفی، بیروت: الاعلمی.۱۳۷۳ش.
  4. اصول علم الرجال، مسلم داوری، قم: المحبین، دوم، ۱۴۲۶ق.
  5. اضواء علی عقائد الشیعة الامامیه و تاریخهم، جعفر سبحانی، قم: دارالمشعر، ۱۳۷۹ش.
  6. إعلام الورى، فضل طبرسى، تهران‏: الاسلامیة، سوم، ۱۳۹۰ق.
  7. ‏الإمامة و التبصرة من الحیرة، على بن‏بابویه، قم‏: مدرسة الإمام المهد‏ی، اول، ‏۱۴۰۴ق.‏
  8. الأمالی، محمد بن حسن طوسى، تحقیق: مؤسسة البعثة، قم:‏ دارالثقافة، اول‏، ۱۴۱۴ق‏.
  9. الأمالی، محمد مفید، تحقیق: على اکبر غفارى، قم‏: کنگره شیخ مفید، اول، ‏۱۴۱۳ق‏.
  10. بشارة المصطفی، محمّد عماد الطّبری، نجف: الحیدریة، ۱۳۸۳ق.
  11. بصائر الدرجات، محمد صفار، قم: مکتبة آیة الله المرعشی، دوم، ۱۴۰۴ق.
  12. تاریخ الأوسط، محمّد بخاری، تحقیق: محمود زاید، حلب: دارالوعی، اول ،۱۳۹۷ق.
  13. تاریخ الطبری، محمد طبری، بیروت: الاعلمی، چهارم، ۱۴۰۳ق.
  14. تاریخ الکبیر، محمّد بخاری، تحقیق: السیدهاشم الندوی، بیروت: دار الفکر، بی‏تا.
  15. تاریخ عمومی حدیث، مجید معارف، تهران: کویر، ۱۳۸۴ش.
  16. تفسیر الفرات، ابو القاسم فرات، تحقیق: محمّد الکاظم، تهران: وزارة الإرشاد الإسلامی‏، اول، ۱۴۱۰ق.
  17. تفسیر القرآن العظیم، عبدالرحمن بن‏ ابى‏حاتم، تحقیق: اسعد محمد الطیب، عربستان: مکتبة نزار، سوم، ۱۴۱۹ق.
  18. تفسیر القمّیّ بحث حول النّسخة المتداولة، احمد سلمان، بیروت: دارالولاء، ۱۴۳۹ق.
  19. تفسیر القمى، على قمى، تحقیق: طیّب موسوى جزائرى، قم: دارالکتاب،‏ سوم، ‏۱۴۰۴ق.‏
  20. تنقیح المقال، عبدالله مامقانی، تحقیق: محمد رضا مامقانی، قم: آل‏البیت، اول، ۱۴۳۳ق.
  21. تهذیب المقال، سید محمد علی موحد الأبطحی، قم: تبیان، دوم، ۱۴۱۷ق.
  22. التهذیب، محمد بن حسن طوسى، تحقیق: حسن موسوى خرسان، تهران‏: دارالکتب الإسلامیه‏، چهارم، ‏۱۴۰۷ق‏.
  23. جامع البیان، محمد طبری، بیروت: دار الفکر، اول، ۱۴۱۵ق.
  24. خاتمة مستدرک الوسائل، حسین نوری، قم: آل‏البیت، ۱۴۱۵ق.
  25. الخرائج و الجرائح، سعید راوندی، قم: مؤسسه الامام المهدى، اول، ۱۴۰۹ق.
  26. الخصال، محمد بن‏بابویه، تحقیق: على‏اکبر غفارى، قم: ‏جامعه مدرسین، اول، ۱۳۶۲ش‏.
  27. خلاصة الاقوال، حسن حلی، قم: الفقاهة، اول، ۱۴۱۷ق.
  28. دلائل الإمامة (ط- الحدیثة)، محمد‏ طبری آملى، قم‏: البعثة، اول، ‏۱۴۱۳ق‏.
  29. الرجال، حسن بن داود، تهران:‏ دانشگاه تهران‏، اول، ‏۱۳۴۲ش.‏
  30. الرجال، علی خاقانی، تحقیق: محمد صادق بحرالعلوم، قم: الاعلام الإسلامی، ۱۴۰۴ق.
  31. الرجال، محمد بن حسن طوسى، تحقیق: جواد قیومى اصفهانى، قم: الاسلامی‏، سوم‏، ۱۳۷۳ش.
  32. رسالة ابی‏غالب، احمد بن محمد ابوغالب زراری، تحقیق: محمدرضا حسینى جلالی، قم‏: الإسلامیة، اول، ۱۳۶۹ش.
  33. روضات الجنات، محمد باقر خوانساری، قم: اسماعیلیان، ۱۳۹۰ق.
  34. روضة المتقین( ط- القدیمة)، محمدتقى‏ مجلسى، تحقیق: حسین موسوى کرمانى، تهران:‏ کوشانبور، دوم، ‏۱۴۰۶ق.‏
  35. ریاض العلماء، عبدالله افندی، تحقیق: احمد حسینی اشکوری، قم: خیام،۱۴۰۱ق.
  36. سبک‏شناخت کتاب‏‏های حدیثی، مهدی غلامعلی، تهران: سمت، ۱۳۹۰ش.
  37. السنن، محمّد بن‏ماجه، تحقیق: عبدالباقی، محمّدفؤاد، بیروت: دارالفکر، بی‏تا.
  38. السّنن، محمّد تّرمذی، تحقیق: أحمد محمّد شاکر، بیروت: دارإحیاء التّراث العربی، بی‏تا.
  39. سؤالات البرذعی، عبیدالله أبو زرعة، تحقیق: سعدی هاشمی، بیروت: دارالوفاء، دوم، ۱۴۰۹ق.
  40. الصحیح، ابن‏خزیمه، تحقیق: محمّد مصطفى اعظمی، بیروت: المکتب الإسلامی، ۱۳۹۰ق.
  41. الصحیح، محمّد بخاری، تحقیق: مصطفى دیب‏البغا، بیروت: دارابن‏کثیر، دوم، ۱۴۰۷ق.
  42. الضعفاء (الرجال)، احمد بن حسین‏ غضایری، ‏تحقیق: محمد رضا حسینى جلالی،قم‏: دارالحدیث، ‏اول‏، ۱۳۶۴ش.‏
  43. عیون أخبار الرضا، محمد بن‏ بابویه، تحقیق: مهدى لاجوردى، تهران: ‏نشرجهان‏، اول‏، ۱۳۷۸ق.
  44. عیون المعجزات، حسین بن ‏عبدالوهاب، قم: داوری، اول، بی‏تا.
  45. الغیبة، محمد بن حسن طوسى، ‏تحقیق: عباد الله تهرانى، قم‏: دارالمعارف الإسلامیة، اول‏، ۱۴۱۱ق‏.
  46. الغیبة، محمد‏ نعمانی، تحقیق: على اکبر غفارى، تهران‏، صدوق،‏ اول‏، ۱۳۹۷ق‏.
  47. فلاح السائل، سید على ابن‏ طاووس، قم: بوستان ‏کتاب، اول، ۱۴۰۶ق.
  48. الفوائد الحائریه، محمد باقر بهبهانی، قم: مجمع الفکر الاسلامی، اول، ۱۴۱۵ق.
  49. الفهرست (ط- الحدیثة)، محمد بن حسن طوسى، تحقیق: عبدالعزیز طباطبائى، قم‏: مکتبة المحقق الطباطبائی‏، اول، ۱۴۲۰ق‏.
  50. الفهرست، احمد نجاشی، قم: نشر اسلامی، ۱۳۶۵ش.
  51. الکافی، محمد کلینی، تهران: دارالکتب الاسلامیة، دوم، ۱۴۰۷ق.
  52. کامل الزیارات، جعفر بن‏ قولویه، تحقیق: عبدالحسین امینى، نجف‏: دارالمرتضویة، اول، ‏۱۳۵۶ش‏.
  53. کفایة الأثر، على خزاز، تحقیق: عبد اللطیف حسینى کوه‏کمرى، قم‏: بیدار، ۱۴۰۱ق‏.
  54. کمال الدین و تمام النعمة، محمد بن‏بابویه، تحقیق: على‏اکبر غفارى، تهران: ‏اسلامیه‏، دوم‏، ۱۳۹۵ق.
  55. المزار الکبیر، محمد بن مشهدى، تحقیق: جواد قیومى اصفهانى، قم‏: دفتر انتشارات اسلامى، اول‏، ۱۴۱۹ق‏.
  56. المزار، محمد مفید، تحقیق: محمد باقر ابطحى، قم‏: کنگره شیخ مفید،‏ اول‏، ۱۴۱۳ق.‏
  57. مستدرکات علم رجال الحدیث، علی نمازی شاهرودی، قم: الاسلامی، دوم، ۱۴۳۶ق.
  58. المسند، أحمد بزار، تحقیق: محفوظ زین‏اللّه، بیروت: علوم القرآن، ۱۴۰۹ق.
  59. مصباح المتهجّد، محمد بن حسن طوسى، بیروت‏: مؤسسة فقه الشیعة، اول، ۱۴۱۱ق.
  60. معجم المؤلفین، کحالة، عمر رضا، بیروت: دارإحیاء التراث العربی، دوم، بی‏تا.
  61. معجم رجال الحدیث، سید ابوالقاسم خویی،  ۱۹۹۲م.
  62. من لایحضره الفقیه، ابن‏بابویه، محمد، تحقیق: علی‏اکبر غفاری، قم: دفتر انتشارات اسلامی،۱۴۱۳ق.
  63. منتهی المقال، محمد مازندارنی، قم: آل‏البیت:، اول، ۱۴۱۶ق.
  64. ناگفته‏‏هایی از اسناد خطبه غدیر، محمد علی موحدی، قم: معارف، ۱۳۹۳ش.
  65. وجیزه فی علم الرجال، ابوالحسن مشکینی، تحقیق: زهیر اعرجی، بیروت: الأعلمی، ۱۴۱۰ق.
  66. وسائل الشیعه، محمد حر عاملی، قم‏: آل البیت‏، اول، ۱۴۰۹ق.
  67. الهدایة الکبرى‏، حسین‏ خصیبى، بیروت‏: البلاغ، ‏۱۴۱۹ق‏.
  68. «در حاشیه دو مقال»، سید محمّد جواد شُبیری زنجانی، مجله آینه پژوهش، شماره ۴۸، ۱۳۷۶ش.
  69. «کامل الزیارات و شهادت ابن قولویه به وثاقت راویان»، سیدموسی شبیری زنجانی، پژوهش‏های رجالی، ش۱، ص۷-۲۹.
فصلنامه علمی علوم حدیث Ulum-i Hadth
دوره 25، شماره 2 - شماره پیاپی 96
ناشر
تابستان 1399
صفحه 147-171

  • تاریخ دریافت 12 خرداد 1399
  • تاریخ بازنگری 14 تیر 1399
  • تاریخ پذیرش 14 تیر 1399