خوانشی تبیینی از بینامتنیتِ زیارات مأثوره با قرآن براساس نظریة ژرار ژنت

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیئت علمی دانشگاه تهران

2 گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه اراک

3 گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه ارک

10.22034/hs.2022.49940.3067

چکیده

بینامنیت دانشی است که روابط بین متون را مورد بررسی قرار می‌دهد. طبق این نظریه هر متن به نحوی در ارتباط با متون پیش نگاشته می‌باشد. ژرار ژنت از تاثیر گذارترین پژوهشگران متأخر در عرصة بینامتنیت است. کاربست نظریه بینامتنیت تحلیلیِ او در مطالعات دینی، می تواند روشنگر پیوند قرآن و عترت باشد. در زیارات مأثوره، توسط معصومین و به صورت آگاهانه بازتاب‌هایی از قرآن، برای تبیین کلام وحی صورت پذیرفته است؛ لکن نگرش تبیینی به زیارات به جهت فهم قرآن تا حدودی مغفول مانده است. پژوهه فرا رو با روش توصیفی-تحلیلی با مبنا قرار دادن زیارات در تبیین قرآن، دریچه‌ای نو به فهم آیات قرآن می‌گشاید. در این پژوهه نکاتی تبیینی از زیارات در چارچوب بینامتنیت ژنتی با دو الگوی صریح و ضمنی استخراج گشته است که به چهار گونه‌ی ترسیم فضای نزول، ایضاح مفهومی، بیان مصداق و بیان لایه های معنایی به تبیین آیات قرآن می‌پردازند.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم
الأمالی، محمد بن علی بن بابویه، تهران: کتابچی، چاپ ششم، 1376ش.
بینامتنیت، گراهام آلن، مترجم: پیام یزدانجو، تهران: نشر مرکز، 1385ش.
بینامتنیت؛ از ساختارگرایی تا پسامدرنیسم، بهمن نامور مطلق، تهران: انتشارات سخن، 1395ش.
ترجمه قرآن، عبدالمحمد آیتی، تهران: انتشارات سروش، 1374ش.
بحار الانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار، محمد باقرمجلسی، بیروت: دار احیاء التراث العربی، چاپ دوم، 1403ق.
بیولوژی نص؛ نشانه‏شناسی و تفسیر قرآن، علی‏رضا قائمی نیا، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چاپ دوم، 1393ش.
«ترامتنیت؛ مطالعه روابط یک متن با دیگر متن‏ها»، بهمن نامور مطلق، پژوهش‏نامه علوم انسانی، زمستان 1386، شماره 56، ص83-98.
ترجمان فرقان: تفسیر مختصر قرآن کریم، محمد صادقی تهرانی،‏ قم: شکرانه، 1388ش.
تفسیر نمونه، ناصر مکارم شیرازی، تهران:دار الکتب الإسلامیة، چاپ دهم، 1371ش.
تفسیر البیان فى الموافقة بین الحدیث و القرآن، محمدحسین طباطبایی، بیروت: دار التعارف للمطبوعات، 1427ق.
تهذیب اللغة، محمد بن احمد ازهری، بیروت: دار احیاء التراث العربی‏ ،1421ق.
درآمدی بر بینامتنیت،‏ بهمن نامور مطلق، تهران: انتشارات سخن، چاپ دوم، 1394ش.
«روایات تفسیری شیعه؛ گونه‏شناسی و حجیت»، مهدی مهریزی، مجله علوم حدیث، شماره 55، بهار 1389ش.
الفرقان فى تفسیر القرآن بالقرآن و السنه، محمد صادقى تهرانى، قم: فرهنگ اسلامی، چاپ دوم، 1406ق.
الکافی، محمد بن یعقوب کلینی، قم: دار الحدیث، 1429ق .
الکشف و البیان، احمد بن محمد ثعلبی،‏ محقق: ابى محمد بن عاشور، بیروت‏: دار إحیاء التراث العربی، 1422ق.
مفردات ألفاظ القرآن، حسین بن محمد راغب اصفهانی، بیروت: بی‏نا، بی‏تا.
المزار الکبیر، محمد بن جعفر مشهدی، محقق و مصحح:جواد قیومی اصفهانی، قم: انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین، 1419ق.
موسوعة زیارات المعصومین، جمعی از نویسندگان، قم: پیام امام هادى۷، چاپ پنجم، 1386ش.
الوجیز فى تفسیر الکتاب العزیز، على بن احمد واحدی، محقق: صفوان عدنان داوودی‏، بیروت‏: دارالقلم‏، 1415ق.