نقش عقل و نقل در روش شناسی علامه مجلسی در شرح روایات توحیدی اصول کافی

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته گروه فلسفه و کلام اسلامی/ دانشکده الهیات و معارف اهل بیت علیهم السلام/دانشگاه اصفهان/ اصفهان/ ایران

2 ستاد گروه فلسفه و کلام اسلامی/دانشکده الهیات و معارف اهل بیت(علیهم السلام)/ دانشگاه اصفهان/ اصفهان/ ایران

3 دانشیار یار گروه فلسفه و کلام اسلامی/ دانشکده الهیات و معارف اهل بیت علیهم السلام/دانشگاه اصفهان/ اصفهان/ ایران

چکیده

مقاله حاضر با روش توصیفی- تحلیلی به نقش، جایگاه و حدود عقل و نقل در شرح روایات توحیدی اصول کافی در سخنان علامه مجلسی و عملکرد او در استفاده از این دو منبع فهم دین می‌پردازد. روش وی در این موضع سه گونه است: وی در فهم مباحثی نظیر اثبات ذات خداوند و اوصاف کمالی او مانند علم، قدرت و حکمت قائل به روش عقلی است؛ در مباحثی همچون عینیت صفات با ذات و تنزه از جسمانیت، زمان و مکان، قائل به هر دو روش نقلی و عقلی است و در مباحثی نظیر حضوری یا حصولی بودن علم الهی و شبهات قضا و قدر صرفا روش نقلی را می‌پذیرد. تعریف‌ها و تبیین‌های ارائه‌شده از سوی او علاوه بر این‌که نظام‎مندی وی در روش عقلی و نقلی را بازگو می‎کند، ردی بر نظریاتی است که به نحو مطلق بر عقل‌گرایی او تاکید دارند و یا نقل‎گرای افراطیش خوانده‎اند.

کلیدواژه‌ها


قران کریم
اعتقادات علامه مجلسی، محمدباقر مجلسی، اصفهان، مرکز تحقیقات رایانه‏ای، 1387ش.
بحار الأنوار لدرر اخبار الائمه الطهار، محمدباقر مجلسی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، بی‏تا.
حق الیقین، محمدباقر مجلسی، تهران، اسلامیه، بی‏تا.
روش‏شناسی تفسیر قرآن مبانی و روش‏ها‏ی تفسیر قرآن، عباسعلی عمید زنجانی، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1379ش.
روش‏ها‏ی تحقیق در علوم اجتماعی، باقر ساروخانی، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1373ش.
شرح اصول کافی؛ کتاب عقل، کتاب توحید، مهدی حائری یزدی، تهران، حکمت و انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1393ش.
شرح الاصول الکافی. ج3، محمد بن ابراهیم، صدرالمتالهین الشیرازی، به اشراف: محمد خامنه‏ای، تصحیح، تحقیق و مقدمه: محمد فاضل یزدی مطلق، تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا، 1385ش.
شرح الاصول الکافی، ج2، صدرالمتالهین محمد بن ابراهیم شیرازی، به اشراف: محمد خامنه‏ای، تصحیح، تحقیق و مقدمه: رضا استادی، تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا، 1384ش.
فرهنگ اصطلاحات فلسفی ملاصدرا، جعفر سجادی، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1379ش.
ماجرای فکر فلسفی در جهان اسلام، ج3، غلامحسین ابراهیمی دینانی، تهران، طرح نو، 1385ش.
مجموعه آثار استاد شهید مطهری، ج10، مرتضی مطهری، تهران، صدرا، 1376ش.
المحاضرات فی الالهیات، ج1، علی ربانی گلپایگانی، قم، نصایح، 1380ش.
مرآة العقول، محمدباقر مجلسی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1370ش.
«بازسازی و تحلیل انتقادی مدل فهم دین در اندیشه علامه مجلسی»، مهدی گنجور، جستارهایی در فلسفه و کلام، 1396، ش99.
«جایگاه عقل در روش‎شناسی کلامی علامه مجلسی»، محمد عظیمی و محمد غفوری نژاد، تحقیقات کلامی، زمستان 1396، ش 19.
«مقایسه دیدگاه علامه مجلسی و فیض کاشانی در آموزه اختیار»، رضا برنجکار و ابراهیم توکلی مقدم، کلام اسلامی، 1396، سال 26، ش 102
«نقد الهیات تفکیکی از نگاه فلسفی علامه مجلسی»، مهدی امامی جمعه، الهیات تطبیقی، ش23، دوره11، 1399.
«واکاوی و بررسی اندیشه علامه مجلسی در تحلیل روایات تأویلی قران با تکیه بر بحار الأنوار و مراة العقول»، ابراهیم نصرالله پور و کاظم قاضی زاده، علوم حدیث، بهار 1397، ش87.