«ضابطیت عمار ساباطی بر پایه بررسی تطبیقی و محتوایی»

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

1 حوزه علمیه قم

2 دانشیار دانشگاه قرآن و حدیث

چکیده

عمار بن موسی ساباطی، از جمله راویان پرکار در منابع روایی شیعه امامیه است. وی با گزارش 228روایت از ائمه معصومین(علیهم‌السلام)، در شکل‌گیری میراث حدیثی شیعه نقش ایفا نموده است. بررسی تفصیلی روایات منقول از وی نشان می‌دهد که 211مورد از این روایات، در زمره روایات فقهی قرار می‌گیرند. با این حال، تحلیل محتوایی این دسته از روایات، حاکی از آن است که حدود یک سوم آن‌ها (70 روایت) به لحاظ محتوای فقهی، با اشکالات محتوایی مواجه است. در خصوص وثاقت عمار ساباطی، اتفاق نظر واحدی در میان علمای رجال متقدم وجود ندارد. از منظر علمای رجال، ملاک اساسی در تعیین ضابطیت یک راوی، تطابق محتوای روایات او با روایات صحیح و پذیرفته‌شده است. بر اساس این معیار، احراز ضابطیت عمار ساباطی با چالش‌هایی جدی روبرو است. پژوهش حاضر، به بررسی تطبیقی روایات عمار ساباطی با روایات صحیح در ابواب مختلف فقهی می‌پردازد. هدف از این بررسی، ارزیابی دقیق‌تر میزان انطباق روایات وی با معیارهای پذیرفته‌شده و در نهایت، ارائه قضاوتی مستند در خصوص ضابطیت وی است. نتایج حاصل نشان می‌دهد که به دلیل وجود اشکالات متعدد ناشی از فقدان ضبط کافی در روایات عمار بن موسی ساباطی، اعتماد به این روایات با احتیاط فراوان همراه است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


قرآن کریم، ترجمه ناصر مکارم شیرازی.
الإستبصار، محمدحسن طوسی، تهران، إسلامیة، چاپ چهارم، ۱۳۶۳ش.
أصول الحدیث و أحکامه، جعفر سبحانی، قم، مؤسسة امام صادق، چاپ پنجم، ۱۴۲۸ق.
تبیان الصلاة، حسین بروجردی، قم، گنج عرفان، چاپ اول، ۱۴۲۶ق.
تدریب الراوی، جلال‌الدین سیوطی، بیروت، دارالفکر، ۱۴۲۰ق.
تذکرة الفقهاء، حسن بن یوسف علامه حلی، قم، مؤسسة آل‌البیت، چاپ اول، ۱۴۱۴ق.
تفصیل وسائل الشیعة، محمد بن حسن حر عاملی، قم، آل‌البیت، چاپ سوم، ۱۴۱۶ق.
تنقیح المقال، عبدالله مامقانی، نجف، مرتضویة، چاپ اول، ۱۳۵۱ق.
جواهر الکلام، محمدحسن صاحب جواهر، بیروت، دار إحیاء التراث، چاپ هفتم، بی‌تا.
الحدائق الناضرة، یوسف بحرانی، قم، جامعة المدرسین، چاپ اول، بی‌تا.
خلاصة الأقوال، حسن بن یوسف علامه حلی، مشهد، آستان قدس، چاپ اول، ۱۳۸۱ش.
الخلاف، محمدحسن طوسی، قم، جامعة المدرسین، چاپ اول، ۱۴۰۷ق.
الرواشح السماویة، محمدباقر بن محمد میرداماد، قم، دارالحدیث، چاپ اول، ۱۳۸۰ش.
روضة المتقین، محمدتقی مجلسی، تهران، کوشانپور، چاپ دوم، ۱۴۰۶ق.
ریاض المسائل، علی طباطبایی، قم، آل‌البیت، چاپ اول، ۱۴۱۸ق.
سماء المقال فی علم الرجال، ابوالهدی کلباسی، قم، ولی عصر، چاپ اول، ۱۴۱۹ق.
الصوم فی الشریعة الغراء، جعفر سبحانی، قم، مؤسسة امام صادق، چاپ اول، ۱۴۲۰ق.
فرهنگ فقه، محمود هاشمی شاهرودی، قم، دائرةالمعارف فقه، چاپ اول، ۱۳۸۲ش.
الفقه علی مذاهب الخمسة، محمدجواد مغنیه، بیروت، دارالتیار، چاپ دهم، ۱۴۰۰ق.
قاموس الرجال، محمدتقی شوشتری، قم، جامعة المدرسین، چاپ دوم، ۱۴۱۰ق.
الکافی، محمد بن یعقوب کلینی، تهران، دارالکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
کتاب الطهارة، مرتضی انصاری، قم، مجمع الفکر، چاپ اول، ۱۴۱۵ق.
لسان العرب، محمد بن مکرم ابن منظور، بیروت، دارالفکر، چاپ سوم، ۱۴۱۴ق.
لوامع صاحبقرانی، محمدتقی مجلسی، قم، اسماعیلیان، چاپ دوم، ۱۴۱۴ق.
المبسوط فی فقه الإمامیة، محمدحسن طوسی، تهران، مرتضویه، چاپ سوم، ۱۳۸۷ش.
مجمع الفائدة و البرهان، احمد بن محمد اردبیلی، قم، جامعة المدرسین، چاپ سوم، ۱۳۷۹ش.
مختلف الشیعة، حسن بن یوسف علامه حلی، قم، جامعة المدرسین، چاپ دوم، ۱۳۷۴ش.
مرآة العقول، محمدباقر مجلسی، تهران، إسلامیة، چاپ دوم، ۱۴۰۴ق.
مسالک الأفهام، زین‌الدین شهید ثانی، قم، معارف، چاپ سوم، ۱۴۲۵ق.
مستمسک العروة الوثقی، محسن حکیم، قم، دارالتفسیر، چاپ سوم، ۱۳۷۴ش.
مشرق الشمسین، محمد بن حسین عاملی، مشهد، آستان قدس رضوی، چاپ دوم، ۱۳۸۷ش.
مصباح الفقیه، رضا همدانی، قم، المؤسسة الجعفریة، چاپ اول، ۱۳۷۶ش.
المصباح المنیر، احمد بن محمد فیومی، قم، دارالهجرة، چاپ دوم، ۱۴۱۴ق.
معجم مصطلحات الرجال و الدرایة، محمدرضا جدیدی‌نژاد، قم، دارالحدیث، ۱۴۲۲ق.
مفتاح الکرامة، محمدجواد عاملی، قم، جامعة المدرسین، چاپ اول، ۱۴۱۹ق.
ملاذ الأخیار، محمدتقی مجلسی، قم، کتابخانه آیة‌الله مرعشی نجفی، ۱۴۰۶ق.
موسوعة الفقه الإسلامی، محمود هاشمی شاهرودی، قم، مؤسسة دائرةالمعارف فقه، چاپ اول، ۱۴۳۲ق.
المهذب البارع، احمد بن محمد ابن فهد حلی، قم، جامعة المدرسین، چاپ اول، ۱۴۰۷ق.