واکاوی روایات علم اهل بیت به «ما کان و ما یکون» و نقد انگاره غلو آمیز بودن آنها

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسنده

استادیار دانشگاه شهید مدنی آذربایجان

چکیده

چکیده

روایاتی در منابع حدیثی شیعه از جمله «کافی» و «بصائرالدرجات» نقل شده که در آنها اهل بیت(علیهم السلام) بر آگاهی خود از «ما کان و ما یکون» و یا «ما مضی و ما بقی الی یوم القیامة» خبر داده‌اند. ظاهر عبارات نشان از گستردگی و وسعت این آگاهی دارد. در اغلب روایات، عبارت «ما کان و ما یکون» در کنار عباراتی چون «آگاهی از آسمان‌ها و زمین» و «علم به بهشت و دوزخ» همراه شده است و به نظر می‌رسد ائمه(علیهم السلام) درصدد بیان گستره و محدوده وسیعی از آگاهی برای خود بوده‌اند و با کنار هم قرار دادن این عبارات می‌خواستند، احاطه علمی خود بر حقایق عالم را گوشزد کنند.برخی به این روایات به دیده تردید و انکار نگاه و آنها را حاصل تلاش غالیان قلمداد می‌کنند. پژوهه فرارو به واکاوی این روایات به لحاظ ثبوتی و اثباتی پرداخته و با بررسی دلایل معارض ، انگاره غلوآمیز بودن آنها را رد نموده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


الأمالی، محمد بن علی بن الحسین بن بابویه قمی (شیخ صدوق)، بیروت، مؤسسة الأعلمی، ۱۴۰۰ق.
الاحتجاج، احمد بن علی بن ابی‌طالب طبرسی، تحقیق: ابراهیم بهادری و محمدهادی به، قم، انتشارات اسوه، ۱۴۱۳ق.
الاختصاص، محمد بن محمد بن نعمان عُکبری بغدادی (شیخ مفید)، تحقیق: علی‌اکبر غفاری، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، ۱۴۱۴ق.
الأصول الستة عشر من الأصول الأولیة، تحقیق: ضیاءالدین محمودی، قم، انتشارات دارالحدیث، ۱۴۲۳ق.
الإمامة و التبصرة، علی بن الحسین بن بابویه قمی، تحقیق: محمدرضا حسینی، قم، مؤسسة آل‌البیت، ۱۴۰۷ق.
بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، محمدباقر مجلسی، بیروت، مؤسسة الوفاء، ۱۴۰۳ق.
بصائر الدرجات، محمد بن حسن صفّار قمی، قم، مکتبة آیة‌الله مرعشی، ۱۴۰۴ق.
تفسیر العیاشی، محمد بن مسعود سلمی سمرقندی (عیاشی)، تحقیق: هاشم رسولی محلاتی، تهران، المکتبة العلمیة، ۱۳۸۰ق.
الخصال، محمد بن علی بن الحسین بن بابویه قمی (شیخ صدوق)، تحقیق: علی‌اکبر غفاری، بیروت، مؤسسة الأعلمی، ۱۴۱۴ق.
دانش‌نامه عقاید اسلامی، محمد محمدی ری‌شهری، قم، دارالحدیث، ۱۳۸۵ش.
روش فهم حدیث، عبد الهادی مسعودی، تهران، انتشارات سمت - دانشکده علوم حدیث، ۱۳۸۴ش.
سنن الترمذی، ابوعیسی محمد بن عیسی بن سَوره (ترمذی)، تحقیق: ابراهیم عطوه عوض، بیروت، دار إحیاء التراث الإسلامی.
سنن أبی داود، ابوداود سلیمان بن اشعث سجستانی، تحقیق: محمد محیی‌الدین عبدالحمید، بیروت، دار إحیاء السنة النبویة.
سنن النسائی، ابوبکر عبدالرحمن احمد بن شعیب نسائی، بیروت، دارالمعرفة، ۱۴۱۴ق.
صحیح ابن حبان (الإحسان فی...)، علی بن بلبان فارسی، تحقیق: شعیب الأرنؤوط، بیروت، مؤسسة الرسالة، ۱۴۱۴ق.
صحیح مسلم، مسلم بن حجاج قشیری نیشابوری، تحقیق: محمد فؤاد عبدالباقی، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۹۷۲م.
علل الشرایع، محمد بن علی بن الحسین بن بابویه قمی (شیخ صدوق)، قم، مکتبة الدّاوری، ۱۳۸۵ق.
علم امام، محمدحسین مظفر، ترجمه: علی شیروانی، تهران، انتشارات الزهراء.
الکافی، محمد بن یعقوب بن اسحاق کلینی، تحقیق: علی‌اکبر غفاری، تهران، دار الکتب الإسلامیة، ۱۳۸۹ق.
کمال‌الدین و تمام النعمة، محمد بن علی بن الحسین بن بابویه قمی (شیخ صدوق)، تحقیق: علی‌اکبر غفاری، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، ۱۴۰۵ق.
مکتب در فرایند تکامل، حسین مدرسی طباطبایی، ترجمه: هاشم ایزدپناه، تهران، انتشارات کویر، ۱۳۸۶ش.
المعجم الکبیر، ابوالقاسم سلیمان بن احمد طبرانی، تحقیق: حمدی عبدالمجید سلفی، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۴ق.
المیزان فی تفسیر القرآن، محمدحسین طباطبایی، قم، مؤسسة مطبوعاتی اسماعیلیان، ۱۳۹۳ق.