بررسی میزان کارایی نظریه انسجام هالیدی و حسن در ترسیم انسجام متنی دعای صباح

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

2 دانشگاه پیام نور

10.22034/uh.2026.52207.3643

چکیده

یکی از مباحث زبان‌شناسی ، نظریه انسجام متنی است که علت اصلی معناداربودن و متنیّتِ هر متن را انسجام و یکپارچگی آن می داند. این نظریه عواملی که عناصر به‌وجود آورنده متن را به‌هم مرتبط می‌سازد و سبب انسجام و پیوستگی آن می‌شود را تحلیل می‌کند.آنها عناصر انسجام متنی را به سه دسته؛ عنصر واژگانی، عنصر دستوری و عنصر پیوندی تقسیم کردند:. هر یک از این عناصر خود به چند گروه تقسیم می‌شوند که وجود آنها در یک متن، آن را منسجم و عناصر تشکیل‌دهنده آن را به هم مرتبط می‌کند. این پژوهش با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی و با هدف تحلیل عناصر انسجام متنی در دعای صباح امیرالمؤمنین علی (ع) و تبیین ویژگی های منحصر به فردِ هم‌آیی این دعای شریف، سعی دارد به این دو پرسش پاسخ دهد که عوامل انسجام متنی در دعای صباح کدام است؟ و کدام یک از عوامل انسجام از بسامد بالایی برخوردار است؟ عناصر آفریننده انسجام متنی در دعای صباح به سه دسته تقسیم می‌شوند: عنصر واژگانی، عنصر دستوری و عنصر پیوندی. عامل واژگانی در این دعا شامل تکرار، شمول معنایی و باهم‌آیی است که هریک چندین زیرمجموعه را دربرمی‌گیرد. دستوری-پیوندی 81/0 و عنصر وازگانی 19/0 در متن دعا به‌کار رفته است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


قرآن کریم
درآمدی به اصول و روش ترجمه، کاظم لطفی‏‏پور ساعدی، تهران، مرکز نشر دانشگاهی، چاپ هفتم، 1385ش.
روضات الجنات فی احوال العلماء و السادات، محمد باقر بن زین العابدین ‏خوانساری، تهران، کتابفروشی اسلامی، 1356ش.
زبان، بافت و متن، (جنبه‏‏هایی از زبان در چشم‏‏اندازی اجتماعی- نشانه‏‏شناختی)، مایکل هلیدی و رقیه حسن، ‏مجتبی منشی‏زاده و طاهره ایشانی، تهران، نشر علمی، 1393ش.
زبان، بافت و متن، مایکل هلیدی و رقیه حسن، ‏محسن نوبخت، تهران، سیاهرود، 1393ش.
علم لغة النص النظری و التطبیق، عزة شبل محمد، المجلد الثانی، القاهره، مکتبة الآداب، 2009م.
فرهنگ بزرگ جامع نوین ترجمه المنجد، احمد سیاح، تهران، چاپخانه منفرد، چاپ نوزدهم، 1377ش.
گفتمان و ترجمه، علی صلح جو، تهران، نشر مرکز، 1377ش.
مفاتیح نوین، ناصر مکارم شیرازی و همکاران، قم، مدرسة الإمام علی بن ابی طالب، چاپ دوم، 1384ش.
نقد بر مبانی زیبایی‏‏شناسی و تأثیرآن در نقد عربی، رز غریب، ‏نجمه رجا‏یی، مشهد، دانشگاه فردوسی مشهد، چاپ اول، 1378ش.
«أثر التکرار فی التماسک النصی نقاربة معجمیة تطبیقیة فی ضوء مقالات د. خالد منیف»، نوال بنت إبراهیم حلوه، مجلة جامعة أم القری لعلوم اللغات و آدابها، العدد الثامن، 2012م.
«بررسی عوامل انسجام متن در داستان حضرت موسی۷ با رویکرد زبان‏شناسی نقش‏گرا»، مهدی مسبوق و شهرام دلشاد، فصلنامه پژوهش‏‏های ادبی قرآنی، سال چهارم، شماره اول، 1395ش.
«تحلیل گفتمان دو سوره فلق و ناس بر اساس الگوی فرانقش متنی هلیدی»، سید حسن سیدی و سمیّه بیگ قلعه جوقی، فصلنامه پژوهش‏‏های ادبی قرآنی، سال هفتم، شماره دوم، 1398ش.
«رویکردهای غالب در تحلیل گفتمان انتقادی»، فردوس آقاگل زاده، و مریم سادات غیاثیان، مجله زبان و زبان‏‏شناسی، دوره سوم، 1386ش.
«شرح دعای صباح امیر مؤمنان علی۷»، محمد وفادار مرادی، گلستان قرآن، دوره‏‏ جدید، شماره 43، 1379ش.
«عوامل انسجام در سوره زلزال بر اساس نظریه هلیدی و حسن»، احمد پاشازانوس و مریم نبی‏‏پور، پژوهش‏‏نامه معارف قرآن، دوره 8، (1396).
«عوامل انسجام متنی در سوره نوح»، یونس ولینی و دیگران، پژوهش‏‏های زبان‏‏شناختی قرآن، سال پنجم، شماره اول، 1395ش.
«کارایی نظریه هلیدی و حسن در ترسیم انسجام متنی سوره مزمل»، عزت ملا ابراهیمی و زهرا رضایی، مجله مطالعات متون اسلامی، سال پنجم، شماره اول، 1399ش.
Spoke and written language.Gb.Oup Halliday.M.A.K, (1989)
Cohesion in English, Halliday.M.A.K and Ruqaiya Hasan, londan lonhman. (1967).
Cohesion in English, Halliday.M.A.K and ruqaiya Hsan, , londan longhman (1976).
 Linguistic Studies of Text and Discourse, Halliday, M. A. K.London: Continuum. (2002)
An intrudoction to functional Grammar.Halliday.m.a.k.matthiessen,christain(2004)