میزان تأثیرپذیری دانشیان از آرای شیخ صدوق(ره)

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه مازندران (نویسنده مسئول)

2 دانشیار دانشگاه مازندران دانشکده الهیات و معارف اسلامی

3 استادیار گروه فلسفه دانشکده الهیات دانشگاه مازندران

چکیده

از جمله مباحث مهم و مورد توجه دربارۀ شیخ صدوق(ره)، بررسی شیوۀ عقل­گرایی او است. مشخص شدن شیوۀ عقل­گرایی شیخ صدوق و آرای دیگر متکلمان، اندیشمندان و صاحب­نظران دربارۀ شیوۀ عقل­گرایی وی از مباحث بسیار کلیدی است که با مشخص شدن این موضع در درک و فهم آثار و اندیشه­های شیخ صدوق بسیار راهگشا خواهد بود.



شیخ صدوق یکی از بزرگان حدیثی-کلامی شیعه در قرن چهارم است که آثار و اندیشه­هایش همواره در موضوعات تخصصی مطرح و نقد شده است. آنچه بیش از هر موضوعی در نقد شیخ صدوق مشهود است نحوه عقل­گرایی وی است که گاه منجر می­ش ود این شخصیت را تا حد حشویه حتی سوق دهند و وی را بی­بهره از ابزار عقل­گرایی در اندیشه­هایش بنامند.



پژوهش حاضر اندیشۀ دیگر متفکران و اندیشمندان به خصوص آنان که هم­عصر و نزدیک به شیخ صدوق بودند را مطرح و سپس مورد بررسی قرار خواهد داد. در این مسیر نحوۀ نگرش دیگر دانشیان دربارۀ نحوۀ عقل­گرایی شیخ صدوق مشخص می­گردد و با مقایسۀ آنچه که از آثار و اندیشه­های خود شیخ صدوق حاصل می­شود با بررسی تطبیقی می­توان نتیجه­ای نهایی دربارۀ نحوۀ عقل­گرایی این اندیشمند شیعی ارایه کرد و به نوعی پاسخی برای نقدهای موجود به شیخ صدوق باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


قرآن کریم، خط: حبیب‏الله فضائلی، ترجمه عبدالمحمّد آیتی، تهران، سروش، 1368ش.
الاستصحاب، سید روح‌الله خمینی، تهران، مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی=، ۱۳۸۵ش.
الاعتقادات، محمد بن علی بن بابویه، قم، امام هادی، ۱۴۳۲ق.
الأمالی، سید مرتضی، تحقیق: سید محمد بدرالدین حلبی، قم، مکتبة آیة‌الله مرعشی، ۱۳۲۵ق.
اندیشه‌های کلامی شیخ مفید، مارتین مکدرموت، ترجمه: احمد آرام، تهران، مؤسسة مطالعات اسلامی، ۱۳۶۳ش.
التوحید، محمد بن علی بن بابویه، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعة مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۳۹۸ق.
بحار الأنوار، محمدباقر بن محمدتقی مجلسی، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
رسائل الشریف المرتضی، سید مرتضی، تحقیق: سید مهدی رجائی، قم، دارالقرآن الکریم، ۱۴۰۵ق.
الرد علی أصحاب العدد، سید مرتضی، بی‌جا، بی‌تا.
علل الشرائع، محمد بن علی بن بابویه، نجف، مکتبة حیدریة، بی‌تا.
عیون أخبار الرضا۷، محمد بن علی بن بابویه، تهران، جهان، ۱۳۷۸ق.
فرائد الأصول، مرتضی انصاری، بی‌جا، مجمع الفکر الإسلامی، ۱۴۱۹ق.
کمال‌الدین و تمام النعمة، محمد بن علی بن بابویه، تهران، اسلامیه، ۱۳۹۵ش.
معانی الأخبار، محمد بن علی بن بابویه، قم، جامعة مدرسین، ۱۳۶۱ش.
من لا یحضره الفقیه، محمد بن علی بن بابویه، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۱۳ق.
مکاسب محرمه، سید روح‌الله خمینی، تهران، مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی=، ۱۳۸۵ش.
مکتب کلام قم، احمد عابدی، قم، کنگره حضرت فاطمه معصومه(س)، ۱۳۸۴ش.
نوادر الأخبار فیما یتعلق بأصول الدین (للفیض)، مرتضی فیض کاشانی، تحقیق: مهدی انصاری، تهران، مؤسسة مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۷۱ش.
«استدلال روایی شیخ صدوق بر نزول دفعی قرآن کریم و نقد ادله مخالفان»، محمود کریمی و محسن دیمه‌کار گراب، علوم حدیث، سال شانزدهم، شماره سوم، ۱۳۹۰ش.
«بررسی دیدگاه امام خمینی درباره مرسلات فقهی شیخ صدوق»، رسول محمدجعفری و مجید زیدی جودکی، پژوهش‌های فقهی، دوره ۱۶، شماره ۲، ۱۳۹۹ش.
«بررسی و نقد انتقادات شیخ مفید بر دیدگاه انسان‌شناختی شیخ صدوق»، علی‌الله بداشتی و اصغر رمضانی، نقد و نظر، سال بیست و سوم، شماره اول، ۱۳۹۷ش، ص۹۷ - ۱۱۹.
«بهره‌های یادکرد آثار در تألیفات شیخ صدوق»، سید محسن موسوی، حدیث حوزه، شماره ۶، ۱۳۹۲ش، ص۲۶ - ۳۸.
«روش‌های سید مرتضی در نقد حدیث عدد»، علی‏رضا طبیبی و سید مجید نبوی، دین‌پژوهی و کارآمدی، دوره ۱، شماره ۱، ۱۴۰۰ش، ص۸۹ - ۱۰۵.